Το όνομα του είναι είναι φυτωνυμικό γιατί στην περιοχή του υπάρχουν άφθονες μυρτιές. Το παλιό όνομα “ Μουρτάρι “ δεν προερχόταν από την τουρκική λέξη μουχτάρ Αγά (διοικητή των τουρκικών δυνάμεων της περιοχής ) όπως πολύ ισχυρίζονται, αλλά από τον καρπό Μούρτα του Θάμνου θάμνου της μυρτιάς , που φυτρώνει σε αφθονία στις ρεματιές του. Επίσης το όνομα “ Μουρτάρι “ μαρτυρείται από το 1208 μ.Χ και προέρχεται πιθανώς από το λατινικό murtum = το μύρτον, η μυρσίνη.
Ο οικισμός υφίσταται από την αρχαιότητα , από αυτό πήρε και το όνομα του και ο παράκτιος οικισμός που εντοπίστηκε ύστερα από ανασκαφές στην παραλία της Μουρτερής , αριστερά του ποταμού Νηλέα, το επίνειο του οικισμού. Ο οικισμός άκμασε στα χρόνια της Φραγκοκρατίας και της Τουρκοκρατίας και εξακολουθούσε να φέρει το ίδιο όνομα ,δηλ. Μουρτάρι- Μουρτερή . Κατά την Φραγκοκρατία, αναφέρονται ως κτήματα της Λατινικής Μητρόπολης Αθηνών και το χωριό “ Μουρτάρι “ Αυλώνος.
Ο οικισμός κατά την παράδοση ,δεν αυξάνει σε πληθυσμό, γιατί αφορίστηκε από τον επίσκοπο Καρυστίας. Συγκεκριμένα, λίγο μετά την απελευθέρωση οι κάτοικοι του, γιορτάζοντας και εβρισκόμενοι σε ευθυμία ,υποχρέωσαν το δεσπότη να αρχίσει το χορό και να τραγουδήσει . Ύστερα από βία έσυρε το χορό τραγουδώντας: <<Οκτώ – εννιά παραπάνω να μη γίνουν πια>>.
Οι κάτοικοι του δεν εννόησαν το νόημα των λόγων του και του έκαναν μεγάλες περιποιήσεις. Ύστερα από πολλά χρόνια όμως παρατήρησαν ότι όταν δημιουργούνταν δέκατη οικογένεια ξεκληρίζονταν και ποτέ δεν ήταν περισσότερες από εννιά . Θυμήθηκαν το τραγούδι του Δεσπότη και κατάλαβαν ότι αυτό ήταν κατάρα , αφορισμός. Ζήτησαν λοιπόν συγχώρεση από τον μετέπειτα Δεσπότη Καρυστίας και άρση του αφορισμού.
